Punk Ogito Na Grzybach [2025]

PUNK AND DEAD

Trzeci zbiór wierszy o punku Ogito to rzecz, mam wrażenie, jeszcze bardziej egzystencjalna. W tym ostatecznym, grobowym sensie. Bo może i punk’s not dead, ale punki, jak każdy, z tego świata odchodzą, przemijają i przemija też po trochu ten nasz podstarzały Ogito. I o tym – między innymi – oczywiście, w typowym dla siebie stylu, opowiada Kazimierz Kyrcz Jr. Opowiada, pokazuje, przestrzega i stara się skłonić do zadumy. Poetycko nie jest to poziom mistrzów pióra, tu nie ma dreszczy od samego doboru słów i połączeń między nimi, ale jest szczera prostota, w której nie brakuje prawd. I przede wszystkim jest w tym jakość lepsza, niż większości współczesnej poezji.

Punk Cogito niby tym razem na grzybach, a bardziej na grobach jednak. Tego grzybobrania to tu nie wiele, paprania się w śmierci już jednak tak.
Co tam jednak dzieje się z naszym Punkiem? A no wybywa ze stolicy, przenosi się nie wiadomo w zasadzie gdzie i szuka. Szuka swojego miejsca, pracy, prawdy. Życia szuka. A to życie go dopada tu i tam i zostawia sponiewieranego. Tu ktoś umrze, kogo Ogito znał, tam w lesie punk spotka Jezusa. A gdzieś pomiędzy tym jest praca grabarza, w której od styliska dorobił się punk stygmatów. Ale dokąd doprowadzi go to wieczne ocieranie się o śmierć? I całe to wspominanie, bo wspomina przecież nader często i chętnie.

Przy okazji recenzji poprzedniej części losów Punka Ogito przytaczałem łacińską sentencję cogito ergo doleo – myślę, więc jestem przygnębiony. Tam to pasowało, wydawało się na miejscu i na miejscu było, ale tu pasuje jeszcze bardziej. Bo bohater jeszcze mocniej przygnębiony jest przez to, co myśli, co czuje – i co go spotyka także. a w tym swoim myśleniu, w tych przemyśleniach, których nie żałuje nam w oszczędnej, ascetycznej formie, jest mi często bardzo bliski. Nie, żebym sam był punkiem, chociaż muzyka ta zajmuje w moim serduchu szczególne miejsce, ale nie trzeba być gościem z irokezem na głowie, żeby identyfikować się z Ogito czy jego poglądami na różne sprawy. Bo Ogito to człowiek żyjący w Polsce, gdzie przy okazji wyborów nie ma na kim postawić krzyżyka – albo bardziej ten krzyżyk chciałoby się postawić na wszystkich – pomiędzy ludźmi, którzy żyją tylko dlatego, że się urodzili. On tu nie pasuje, nie pasuje zresztą nigdzie, chyba, że do natury, która pozwala mu poczuć się lepiej i odtruć się nieco, obmyć z wielkomiejskiego zgiełku, a przy okazji dowiedzieć więcej o Bogu, człowieku, życiu, ale czy tej natury jest dość?

Te wiersze to miotanie się w miejscu znajdującym się między młotem, a kowadłem. To poszukiwanie jakiegoś sedna, głębszej prawdy i… właściwie poszukiwanie czegoś, czasem już czegokolwiek, jak choćby tylko śmierci osiągniętej według własnych zasad. I według własnych zasad opowiada Kyrcz o tym wszystkim: językiem prostym, punkowym można rzec, ascetycznym, czasem nieco nihilistycznym, czasem potocznym, z paroma oczywistościami i frazesami, ale i kilkoma głębszymi myślami. A że Kazek to gość od horrorów i thrillerów i lubi co mroczne, tego mroku trochę też się tu znalazło – i ja osobiście to doceniam, bo lubię go w horrorowym wydaniu, jak i horrorowe klimaty w ogóle. I mam nadzieję, że na tym nie koniec, że jeszcze więcej będzie tego wiernego sobie, wciąż takiego samego, choć zmienia się wszystko punka Ogito. No i że w końcu doczeka się jakiegoś zbiorczego wydania, kiedy już uzbiera się dość materiału na nie.

Ironia, śmierć i maślaki

Kazimierz Kyrcz Jr. w tomie „Punk Ogito na grzybach” wydanym przez Wydawnictwo Forma w serii „Piętnastka” tworzy poezję, która jednocześnie kąsa, śmieszy i pozostawia po sobie gorzki osad. To zbiór krótkich, oszczędnych formalnie utworów, ale ich siła tkwi właśnie w kondensacji – w kilku wersach autor potrafi zmieścić społeczną diagnozę, egzystencjalny lęk, ironię i czarny humor. Kyrcz buduje świat zdegradowany, zmęczony i przesiąknięty poczuciem końca, ale jednocześnie niepozbawiony specyficznej czułości wobec człowieka.

Tytułowy Punk Ogito jest figurą niezwykle interesującą. Już samo imię stanowi czytelne nawiązanie do „Pana Cogito” Zbigniewa Herberta, jednak Kyrcz świadomie zderza klasyczną figurę intelektualisty z estetyką punkowej kontrkultury. Jego bohater nie przemawia tonem moralnego autorytetu. To człowiek poturbowany przez rzeczywistość, pełen rozczarowań, funkcjonujący na obrzeżach społecznych narracji. Punk Ogito nie próbuje naprawiać świata – raczej obserwuje jego rozpad, komentując go sardonicznym uśmiechem.

Już otwierający tom wiersz „Start” pokazuje zasadniczy ton całego zbioru. Bohater, któremu od początku odebrano złudzenia dotyczące sukcesu czy zwycięstwa, czuje się „tak samo / oszukany”. To niezwykle trafna puenta współczesności – nawet świadomość porażki nie chroni przed rozczarowaniem. Kyrcz znakomicie operuje paradoksem i ironią. Jego poezja jest oszczędna, ale nie chłodna. Pod warstwą cynizmu stale pulsuje zawód człowiekiem i światem.

Autor bardzo sprawnie wykorzystuje język codzienny, potoczność i skojarzenia kulturowe. W wierszu „Przekleństwo skojarzeń” zestawia „elektryka” kolejno z Wałęsą, papierosem i „eko-ściemą”. To krótki tekst, ale znakomicie pokazuje sposób działania tej poezji – kilka słów wystarcza, by uruchomić cały mechanizm społecznych i politycznych odniesień. Kyrcz nie moralizuje, nie wygłasza manifestów. Raczej rzuca czytelnikowi serię gorzkich obserwacji, pozostawiając mu miejsce na dopowiedzenie reszty.

Największą siłą tomu wydaje się jednak umiejętność balansowania między groteską a autentycznym dramatem. Wiersz „Pod sceną”, opisujący dziewczynę odpoczywającą podczas koncertu „od raka”, uderza swoją prostotą. Podobnie „W poprzek oczekiwaniom”, gdzie Punk Ogito zostaje grabarzem pomagającym ludziom „w przeprowadzce / na tamten świat”. Kyrcz nie epatuje emocjami, ale właśnie dzięki powściągliwości jego obrazy okazują się tak przejmujące. Śmierć jest w tych tekstach obecna niemal stale – czasem dosłownie, czasem pod postacią rozpadu, zmęczenia czy wyczerpania.

Bardzo interesująco wypada także warstwa obrazowania. Choć język jest prosty, autor potrafi stworzyć sugestywne metafory. W wierszu „Gdzie oni są?” maślaki rosnące na cmentarzu przypominają „miniaturowe budki telefoniczne”, ale nikt już do bohatera nie dzwoni. To obraz jednocześnie absurdalny i melancholijny. Podobnie w „Efekcie potwierdzenia” mgła staje się „dymem kadzidła”, a odlatujące ptaki budzą zazdrość swoją „prostą drogą”. W tych momentach Kyrcz pokazuje bardziej liryczne oblicze, ukryte pod warstwą punkowej szorstkości.

Ważnym elementem tomu jest także krytyka społeczna. Wiersz „Pełna rutyna” mówi wprost o ludziach wolących tkwić „po uszy / w szambie / niż żyć”. Autor z jednej strony oskarża zbiorową bierność, z drugiej pokazuje świat, w którym prawda stała się czymś niewygodnym i niemal nieosiągalnym. W wielu tekstach powraca motyw manipulacji emocjami, pustych ideologii i społecznej hipokryzji. Kyrcz patrzy na rzeczywistość bez złudzeń, ale też bez pozy moralnej wyższości.

Tom ma również bardzo wyraźny rytm emocjonalny. Krótkie utwory działają niczym migawki – czasem przypominają aforyzm, czasem miniaturę poetycką, a czasem niemal punkową piosenkę. Dzięki temu książkę czyta się szybko, ale poszczególne wersy długo zostają w pamięci. Autor doskonale wyczuwa moment puenty. Wielokrotnie ostatni wers zmienia sens całego utworu albo otwiera go na nowe znaczenia.

„Punk Ogito na grzybach” jest poezją świadomie niepokorną. Nie szuka piękna w klasycznym rozumieniu, nie próbuje pocieszać czytelnika. To literatura zanurzona w zmęczeniu współczesnością, ale jednocześnie bardzo uważna wobec ludzkiego doświadczenia. Kyrcz pokazuje świat ludzi wypalonych, samotnych, pogubionych, a mimo to nadal próbujących odnaleźć sens w codzienności.

To jeden z tych tomów, które najlepiej działają po zamknięciu książki. Krótkie, pozornie proste teksty zaczynają wracać w pamięci, odsłaniając kolejne znaczenia. Punk Ogito pozostaje z czytelnikiem jako figura człowieka świadomego własnej przegranej, ale wciąż zdolnego do ironii, refleksji i czułego spojrzenia na świat. Kazimierz Kyrcz Jr. stworzył tom nierówny emocjonalnie, momentami brutalny, ale bardzo autentyczny – poezję, która nie udaje mądrości, tylko mówi głosem współczesnego rozczarowania.