Samotność Janosika

Niełatwo ciekawie napisać biografię wykraczającą poza granice standardowego: „życie i twórczość”. Zwłaszcza, że czytelnik XXI wieku, w dobie wszechwiedzących mediów społecznościowych i portali plotkarskich, ma dostęp do nieograniczonych ilości informacji i teoretycznie wie wszystko.
Marek Szymański, dziennikarz specjalizujący się w turystyce filmowej i Wydawnictwo Rebis, podjęli rękawicę i oto na rynku pojawiła się Samotność Janosika. Opowieść o Marku Perepeczce.
Piękna, obszerna publikacja z mnóstwem fotografii, przyjazną czcionką, twardą oprawą i solidnym szyciem. Autor zadbał również o poziom merytoryczny. Zamieścił uzupełniające przypisy oraz wybrane pozycje bibliograficzne.

Starał się pokazać wszechstronny portret artysty niesłusznie zaszufladkowanego jako aktora jednej roli. Bowiem bohater Szymańskiego, oprócz Janosika, miał w swoim zawodowym emploi kreacje zarówno historyczne, tragiczne, jak i komediowe, filmowe, serialowe, teatralne.
Niniejsza publikacja prowadzi klasycznie, chronologicznie, przez najważniejsze etapy życia Marka Perepeczki, ale nie jest biografią hołubiącą. Fragmenty wywiadów z nim samym i osobami z najbliższego otoczenia, liczne anegdoty, odsłaniają portret człowieka z dużym dystansem do wszystkiego, a głównie do siebie. Często zmęczonego, używającego wulgaryzmów, „źle wyglądającego” faceta. Najogólniej rzecz ujmując.

Szymański, krok po kroku, odsłania szlacheckie pochodzenie rodziny, wspomina o autorytatywnym ojcu inżynierze, powstańcu warszawskim, rzadziej o matce i przyrodnim bracie. Marzeniu o własnym pokoju. Zaakcentowany jest fakt, jak wiele przyszły idol młodzieży PRL – u zawdzięczał właśnie tacie: miłość do literatury, muzyki, malarstwa. „Dziewięciolatek czytający z przejęciem Pana Tadeusza to musiał być szkolny ewenement” – jak cytuje komentując autor Samotności…
Po hitchcockowskim niemal trzęsieniu ziemi i cytatom z ostatniego wywiadu, następuje łagodne nawiązanie do różnych faz dzieciństwa Perepeczki (rocznik 1942). Okresu grzecznego, łobuzerskiego, chorowitego, sportowego (kulturystyka, kolarstwo, wioślarstwo, koszykówka, bieganie), w końcu – aktorskiego.
Perepa (jak o Perepeczce mówiono w środowisku artystycznym) wspominają między innymi Magdalena Zawadzka, Daniel Olbrychski, Jan Englert oraz Agnieszka Fitkau. Prowokatorka znana z ciętego języka, „bezlitosna dla nielubianych przez siebie ludzi”. Pierwsza poważna (i jedyna?) miłość „Janosika”. Ze znakiem zapytania, bo „ich związek nieustannie dziwi i zastanawia”, chociaż „ona była wysoka i ładna, on wysoki i przystojny”.
Szymański kreśli postaci żywe, z krwi i kości. Ze wszystkimi wadami wyostrzonymi jak w świetle jupiterów. Rozdziały poświęcone tej parze to niemal romans sensacyjny. Z kilkoma wersjami zdarzeń.

Znaczna część publikacji dotyczy kariery filmowej i teatralnej. Chociaż z teatrem Perepeczko miał „wyraźny problem”, a Jan Englert wręcz nazywa rzeczy p imieniu: „teatr go męczył (…)”. Autor analizuje głównie role w Popiołach, Kolumbach, Brzezinie, Weselu, Wilczych echach, Panu Wołodyjowskim, słynnym Janosiku, potem Sarze, 13 posterunku, Dublerach. Stara się być bezstronnym kronikarzem. Zbiera opinie, cytuje różne, często przeczące sobie fakty. Jest uczciwy wobec czytelnika. Niczego nie sugeruje. Na pewno lektura Samotności… nie nuży, a rzuca nowe światło na biografię aktora.
Szymański próbuje dociec, kiedy w polskim kinie nastała „moda na Perepeczkę”. I jak małżeńska para Perepeczko – Fitkau przetrwała w szarzyźnie komuny. Wyremontować mieszkanie, czy zdobyć wiktuały na obiad. W tym kontekście autor książki, oprócz „życia i twórczości” kreśli obraz obyczajowo – społeczny Polski lat siedemdziesiątych, osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. Podaje ciekawostki z planów filmowych, zagląda za drzwi domów ówczesnych celebrytów, gwiazd ekranu.

O ile poprzednie części książki są anegdotycznie humorystyczne, o tyle rozdziały „pojanosikowe” mają smutną, refleksyjną nutę. Szymański, idąc tropem wypowiedzi swoich rozmówców, twierdzi, że kariera Perepeczki po ogromnym sukcesie nie nabrała rozpędu, a wręcz zwolniła, a późniejszy, czteroletni pobyt w Australii był dla aktora czasem trudnym. Nie odnalazł się na kontynencie. Za to jego żona błyszczała. Do tego doszły problemy zdrowotne. „Wyjechał młody, wysportowany i pełen energii mężczyzna. Wrócił przedwcześnie podstarzały, o niebywałej tuszy i pustym spojrzeniu”.
Powoli znikał aż zniknął. Na chwilę pojawił się w książce Marka Szymańskiego Samotność Janosika.