Król Popiel I Inne Wiersze

Czy poezja wybitnego noblisty może zyskać zupełnie nowy, niemal intymny wymiar, kiedy zamiast bezosobowego, drukarskiego fontu stajemy twarzą w twarz z fizycznym śladem jego pióra? Czesława Miłosza nikomu nie trzeba przedstawiać, a sięganie po jego twórczość zawsze wiąże się z wejściem w przestrzeń głębokiej refleksji nad historią, pamięcią i kondycją ludzką. Tom „Król Popiel i inne wiersze”, wznowiony nakładem Wydawnictwa Znak, to jednak wydarzenie szczególne. To nie tylko zbiór genialnych liryków, ale przede wszystkim niezwykłe świadectwo przełomowego momentu w życiu poety - momentu zawieszenia między utraconą ojczyzną a nieznanym, amerykańskim jutrem. To poezja, która broni się sama, niezależnie od tego jakiej oceny byśmy dziś dokonali.

Zanim przejdę do recenzji samych wierszy, muszę z pełnym zachwytem zatrzymać się przy warstwie wizualnej tej publikacji. Wydawnictwo Znak stanęło na wysokości zadania, oddając w ręce czytelników edytorskie arcydzieło. To piękne, niezwykle staranne i przemyślane wydanie, które zadowoli nawet najbardziej wybrednych kolekcjonerów.

Absolutnie unikalną, dodatkową wartością tego tomu jest fakt, że przy niektórych utworach wydawca zadbał o zamieszczenie autografów, czyli wiernych kopii ręcznych notatek i rękopisów autora. Dla każdego miłośnika literatury to moment wręcz mistyczny. Otrzymujemy bowiem unikalny wgląd w to, co do tej pory było zakryte przed oczami postronnych - w sam proces twórczy, skreślenia, wahania i poprawki nanoszone na marginesach. Czytanie tych głębokich, przejmujących utworów, patrząc jednocześnie na słowa zapisane bezpośrednio ręką Miłosza, diametralnie zmienia dynamikę lektury. To tak, jakbyśmy siedzieli obok poety przy jego biurku i obserwowali, jak wielka literatura rodzi się z chaosu myśli.

AMERYKAŃSKI DEBIUT I CIEŃ PRZESZŁOŚCI

W nasze ręce trafił pierwszy amerykański zbiór Czesława Miłosza, stanowiący swoisty pomost między jego bolesną przeszłością a nowym życiem na obczyźnie. Utwory te powstawały na przełomie lat 50. i 60. XX wieku, tuż po tym, jak poeta osiadł w Kalifornii i podjął pracę na uniwersytecie w Berkeley. Cały zbiór zamyka się w precyzyjnej liczbie dwudziestu trzech wierszy. W powietrzu czuć tu ogromne napięcie - z jednej strony mamy do czynienia z amerykańskim krajobrazem, oszałamiającą przyrodą i nową, obcą przestrzenią, z drugiej zaś z nieustannym, melancholijnym powrotem do dawnej Europy, do Litwy, do wojennych traum i przedwojennych mitów.

Tytułowy „Król Popiel” to genialna, podszyta gorzką ironią i historiozoficznym pesymizmem metafora przemijania władzy, kultur i imperiów. Miłosz, posługując się motywami legendarnymi i historycznymi, buduje uniwersalną przypowieść o tym, jak czas bezlitośnie trawi ludzkie potęgi, zostawiając po nich jedynie popiół i niejasne opowieści. W tomie tym znajdziemy też niezwykle poruszające, intymne zapiski codzienności, w których poeta próbuje ocalić przed zapomnieniem najdrobniejsze okruchy minionego świata, szukając jednocześnie nowego języka dla opisania swojej emigracyjnej samotności.

Olbrzymim atutem tego wydania jest również posłowie, z którym po prostu trzeba się zapoznać. Andrzej Franaszek napisał wybitny, niezwykle ciekawy tekst zatytułowany „Trwoga u bram wieczności”. Autor biografii Miłosza z wielką precyzją rysuje przed nami kluczowy kontekst biograficzny i historyczny towarzyszący temu tomowi, który po raz pierwszy ujrzał światło dzienne w 1962 roku. Dzięki temu esejowi znacznie łatwiej zrozumieć samotność, lęki i artystyczne dylematy, z jakimi noblista mierzył się na kalifornijskim brzegu.

WERDYKT

„Król Popiel i inne wiersze” w tej wyjątkowej, kolekcjonerskiej edycji to pozycja absolutnie obowiązkowa na półce każdego, dla kogo słowo pisane ma realną wagę. Wydawnictwo Znak stworzyło książkę, która zachwyca zarówno intelektualnie, jak i estetycznie, oferując nam rzadką okazję do obcowania z archiwum noblisty. To poezja gęsta, wymagająca niespiesznego czytania i wielokrotnego wracania do tych samych fraz, które w świetle autorskich rękopisów oraz krytycznego komentarza zyskują głębsze znaczenie. Czy w świecie zdominowanym przez ulotną komunikację, jesteśmy jeszcze w stanie poczuć ciężar słów, które przed dekadami ktoś z wielkim trudem przelewał na papier, próbując ocalić od zapomnienia cząstkę własnej duszy? Warto się z tym zmierzyć.