Hipnoza

Hipnoza to kryminał historyczny osadzony w Gdańsku roku 1807, w realiach wojen napoleońskich
i politycznego chaosu miasta pozostającego pod silnym wpływem obcych wojsk. Autor, Krzysztof Bochus, znany jest z łączenia intrygi kryminalnej z wyrazistym tłem historycznym, co potwierdził wcześniej m.in. w cyklu z radcą Christianem Abellem. Hipnoza stanowi próbę poszerzenia tej formuły: cofnięcia akcji do rzadziej eksploatowanej epoki oraz wzbogacenia narracji o wątki naukowe i psychologiczne.

Pod względem gatunkowym powieść wpisuje się w nurt kryminału retro z wyraźnymi elementami noir: mamy tu mroczne miasto, atmosferę nieufności, brutalne zbrodnie oraz bohatera działającego pod presją sił, nad którymi nie ma kontroli. Konstrukcja fabularna opiera się na klasycznym schemacie śledztwa: seria zabójstw francuskich oficerów destabilizuje miasto, a oficjalne metody dochodzeniowe okazują się niewystarczające. Władze decydują się więc na rozwiązanie niekonwencjonalne, angażując do sprawy cywila.

Centralną postacią jest Hamilkar Sterling, gdańszczanin, outsider i wynalazca, który zostaje zmuszony do współpracy z francuskimi służbami w zamian za obietnicę uwolnienia ojca. To bohater świadomie zaprojektowany jako niejednoznaczny. Inteligentny, sceptyczny wobec władzy, a jednocześnie uwikłany w system przemocy i szantażu. Towarzyszący mu francuski agent Victor pełni rolę zarówno partnera, jak i strażnika interesów okupanta, co nadaje relacji między bohaterami dodatkowe napięcie.

Istotnym elementem powieści jest motyw hipnozy, osadzony w kontekście dziewiętnastowiecznej fascynacji mesmeryzmem, teorią „magnetyzmu zwierzęcego” i zjawiskami z pogranicza nauki. Bochus wykorzystuje ten wątek zarówno jako narzędzie fabularne, jak i jako komentarz do epoki przełomu, jako okresu, w którym racjonalność ściera się z wiarą w nowe, nie do końca poznane mechanizmy ludzkiego umysłu. To rozwiązanie ambitne i oryginalne na tle polskiego kryminału historycznego.

Pod względem językowym Hipnoza jest napisana stylem poprawnym, momentami obrazowym, z wyraźną dbałością o detale epoki. Autor konsekwentnie buduje atmosferę miasta portowego, pełnego napięć politycznych i społecznych. Problem pojawia się jednak w rytmie narracji. Lektura, w moim odbiorze, okazała się wyraźnie męcząca, bardziej niż u wielu autorów piszących w konwencji retro noir. Rozbudowane opisy i dygresje historyczne nie zawsze pracują na rzecz napięcia fabularnego, a tempo akcji często zwalnia w momentach, które nie przynoszą pogłębienia emocji ani konfliktu.

Nie jestem fanką tej książki. Doceniam jej ambicję, lecz jako czytelniczka odczuwałam znużenie formą, które utrudniało pełne zaangażowanie w intrygę. Na tle innych polskich kryminałów historycznych Hipnoza wypada według mnie średnio, zwłaszcza w porównaniu z prozą uwielbianego przeze mnie Marcina Wrońskiego, gdzie nawet bardzo rozbudowane tło historyczne pozostaje podporządkowane dynamice opowieści i wyrazistemu rytmowi śledztwa. U Bochusa ciężar konstrukcyjny częściej dominuje nad narracyjną lekkością.

Hipnoza to powieść solidnie osadzona w realiach epoki i interesująca pod względem koncepcyjnym, ale wymagająca dużej cierpliwości. Dla czytelników ceniących eksperymentalne podejście do kryminału historycznego i wolniejsze tempo narracji może być propozycją wartą uwagi. Dla mnie była to jednak lektura, która bardziej męczyła, niż satysfakcjonowała.