Anna Od Gwiazd Miłość Mikołaja Kopernika

Czy za wielkim człowiekiem zawsze stoi ktoś, o kim historia pamięta znacznie mniej? Czy za nazwiskiem Mikołaja Kopernika, które na zawsze zapisało się w dziejach nauki, kryje się również historia uczuć, wyborów, samotności i relacji, której nie sposób jednoznacznie zamknąć w kilku zdaniach? Dorota Pająk-Puda w książce „Anna od gwiazd. Miłość Mikołaja Kopernika” próbuje spojrzeć na wielkiego astronoma z zupełnie innej perspektywy – przez pryzmat Anny Schilling, gdańskiej patrycjuszki, kobiety, której losy splotły się z życiem Kopernika.

To właśnie Anna staje się w tej opowieści postacią szczególnie interesującą. Nie jest jedynie dodatkiem do historii wielkiego uczonego ani romantycznym tłem dla jego życia. Autorka pozwala jej przemówić własnym głosem i pokazuje kobietę uwikłaną w rodzinne zależności, społeczne oczekiwania i realia XVI wieku. Annę poznajemy jako osobę, która musi odnaleźć się w świecie rządzonym przez zasady, konwenanse i hierarchie, ale jednocześnie nie zawsze chce się im podporządkować.

I właśnie bunt przeciwko narzuconemu porządkowi wydaje mi się jednym z najważniejszych tematów tej książki. Świat, w którym żyją bohaterowie, jest uporządkowany niemal w każdej dziedzinie – istnieją zasady dotyczące rodziny, pozycji społecznej, religii, pracy czy relacji między kobietami a mężczyznami. Jednocześnie jest to świat, który właśnie zaczyna się gwałtownie zmieniać. Stare wartości ścierają się z nowymi ideami, a to, co przez stulecia wydawało się niepodważalne, zaczyna być kwestionowane.

Autorka umiejętnie wykorzystuje ten historyczny moment. Akcja rozgrywa się w niezwykłym czasie – w epoce hołdu pruskiego, narodzin reformacji, wielkich odkryć geograficznych oraz pracy Kopernika nad „De revolutionibus orbium coelestium”. To moment, w którym człowiek zaczyna inaczej patrzeć na świat, dosłownie i w przenośni. Zmienia się religia, polityka, nauka i sposób postrzegania miejsca człowieka we wszechświecie. Szczególnie interesujące jest zestawienie wielkich przemian historycznych z tym, co dzieje się w życiu bohaterów. Kopernik prowadzi swoje naukowe rozważania, obserwuje niebo i poszukuje praw rządzących wszechświatem, podczas gdy Anna musi mierzyć się z ziemskimi problemami: rodziną, uczuciami, społecznymi ograniczeniami i konsekwencjami własnych decyzji. Niebo i ziemia spotykają się więc w jednej historii.

Tytułowa miłość nie jest jednak przedstawiona jako banalny romans. To raczej opowieść o bliskości, która pojawia się w świecie pełnym ograniczeń. Relacja Anny i Mikołaja stawia pytania o cenę uczuć, wolność osobistą i granice poświęcenia. Czy można pozwolić sobie na szczęście, kiedy życie wymaga przede wszystkim odpowiedzialności? Czy człowiek może żyć zgodnie z własnymi pragnieniami, kiedy społeczeństwo dokładnie określa, jak powinien postępować? Na uwagę zasługuje również szerokie tło historyczne powieści. Dorota Pająk-Puda nie ogranicza się do przedstawienia losów dwojga ludzi. Wprowadza czytelnika w świat XVI-wiecznych miast, politycznych napięć, wojny, przemian religijnych i życia codziennego. Dzięki temu historia Anny nabiera szerszego znaczenia. Jej los nie jest oderwany od epoki – przeciwnie, jest przez nią w ogromnym stopniu kształtowany.

Bardzo podoba mi się również obecna w książce refleksja nad odwagą i tchórzostwem. Nie zawsze odważny jest ten, kto dokonuje wielkich czynów. Czasami prawdziwej odwagi wymaga sprzeciwienie się rodzinie, społecznym oczekiwaniom czy własnemu lękowi. Bohaterowie muszą wielokrotnie podejmować decyzje, których konsekwencje będą ponosić przez długi czas. „Anna od gwiazd” jest więc nie tylko opowieścią o Mikołaju Koperniku i jego domniemanej relacji z Anną Schilling. To przede wszystkim historia o kobiecie próbującej odnaleźć własne miejsce w świecie, który nie został zaprojektowany z myślą o jej niezależności. To także opowieść o czasach przełomu – kiedy człowiek zaczynał odkrywać, że rzeczywistość może wyglądać zupełnie inaczej, niż dotąd sądzono.

Książka Doroty Pająk-Pudy może zainteresować zarówno miłośników historii, jak i tych czytelników, którzy lubią literaturę łączącą fakty historyczne z opowieścią o ludzkich emocjach. Największą jej wartością jest właśnie połączenie wielkiej historii z historią jednostki. Kopernik pozostaje człowiekiem, Anna przestaje być jedynie przypisem do jego biografii, a XVI wiek staje się czymś więcej niż odległą datą w podręczniku. To opowieść o gwiazdach, ale przede wszystkim o ludziach. O tym, że nawet w czasach, gdy świat wydaje się dokładnie uporządkowany, zawsze znajdzie się ktoś, kto odważy się spojrzeć poza wyznaczone granice. I być może właśnie dlatego historia Anny Schilling zasługuje na to, by ją opowiedzieć raz jeszcze.