Contrapaso. Dla Dorosłych, Z Zastrzeżeniem

 „Contrapaso. Dla dorosłych, z zastrzeżeniem” to komiks, który nie tylko dostarcza wciągającej fabuły, ale przede wszystkim stanowi jedno z ciekawszych współczesnych dzieł graficznych ukazujących społeczne i polityczne realia hiszpańskiej posługi po II wojnie światowej. Teresa Valero– autorka zarówno scenariusza, jak i rysunków – wraca po sukcesie pierwszego tomu („Contrapaso. Dzieci innych”) z opowieścią, która łączy noir, historię społeczną i refleksję nad mechanizmami władzy w latach pięćdziesiątych XX wieku.

Akcja komiksu rozpoczyna się w Madrycie jesienią 1956 roku, kiedy to dziennikarze śledczy Emilio Sanz i Léon Lenoir oraz ilustratorka Paloma Ríos zostają wciągnięci w sprawę seryjnego mordercy grasującego w kinach miasta. Ten kryminalny wątek szybko jednak odsłania znacznie głębsze warstwy – brutalne zbrodnie są jedynie pretekstem, by pokazać ciemne strony życia pod rządami dyktatury.

To, co od razu wyróżnia „Contrapaso”, to nieszablonowa forma narracji i konstrukcja plansz. Valero odchodzi od klasycznego, uporządkowanego układu kadrowego; zamiast tego możemy obserwować pozornie chaotyczne, ale przecież przemyślane rozmieszczenie elementów, które pozwala czytelnikowi niemal zanurzyć się w umysłach bohaterów. Kolorystyka jest używana nie tylko jako narzędzie estetyczne, ale też jako sposób zaznaczania tonu opowieści – retrospekcje, retrospekcje medialne i sceny bieżące różnią się nasyceniem barw i stylem kreski.

Valero gra z czytelnikiem, łącząc estetykę momentami cartoonową – przypominającą animacje znane z klasyki filmowej – z poważną, emocjonalnie angażującą treścią. To, co mogłoby wydawać się sprzeczne, w rzeczywistości działa na korzyść historii: zabawne i ekspresyjne rysunki kontrastują z opresyjną atmosferą życia pod reżimem, cenzurą i codziennym strachem.

W centrum fabuły stoją nie tylko morderstwa czy sprawa cenzury filmowej (odniesiona do klasyfikacji „dla dorosłych, z zastrzeżeniem”), ale także szersze problemy społeczne: bezdomność, wyzysk, spekulacja gruntami i bieda zderzona z iluzją luksusu, którą reżim próbuje sprzedać społeczeństwu. Te tematy przewijają się przez dialogi, obrazy i nieme refleksje bohaterów, sprawiając, że „Contrapaso” to coś więcej niż tylko historia kryminalna – to fresk społeczny i polityczny.

Postacie Valero są bogate psychologicznie. Emilio Sanz z jego cynizmem i rozczarowaniem światem, Léon Lenoir jako młodszy idealista oraz Paloma –artystka starająca się znaleźć własne miejsce w świecie zdominowanym przez męskie narracje – każdy z nich to postać, której motywacje i konflikty zostają z nami długo po odłożeniu komiksu, aich wzajemne relacje wzbogacają historię i tworzą emocjonalny rdzeń opowieści.

Nie można też pominąć znakomitej pracy dokumentacyjnej, dzięki której Madryt lat pięćdziesiątych ożywa na kartach albumu: od kin i sal projekcyjnych z No-Do, po luksusowe dzielnice i ulice pełne migracji wewnętrznej.

Jedyną realną wadą, jaką wskazują niektórzy czytelnicy, jest duża gęstość narracyjna – liczne wątki i smaczki historyczne potrafią przytłoczyć mniej cierpliwego odbiorcę. Uważam jednak to właśnie ta głębia sprawia, że „Contrapaso” nie jest komiksem, który się „połyka” – to komiks, który się czyta, analizuje i wraca do niego myślami.

 „Contrapaso. Dla dorosłych, z zastrzeżeniem” to zatem lektura godna polecenia każdemu, kto ceni sobie inteligentne, wielowymiarowe opowieści, które łączą kunszt graficzny z głęboką refleksją społeczną. Teresa Valero dostarczyła dzieło, które nie tylko bawi i wciąga, ale też zmusza do myślenia o tym, jak historia kształtuje naszą teraźniejszość.